Tarih

Demokratik Rejim Türleri ve Demokratik Olmayan Rejim Türleri Hakkında

Demokratik Rejim Türleri ve Demokratik Olmayan Rejim Türleri Hakkında

1. Demokratik Rejim Türleri 

Demokratik rejimleri 3 başlıkta sınıflandırmamız mümkündür. Bunlar: Doğrudan demokrasi, liberal demokrasi, halk demokrasisidir. Demokratik rejimlerin halkın rızasına dayanma ilkesi ve kendi kendini yönetme ilkesine dayalı olduğunu görürüz. Hadi, gelin birlikte bu rejimlerin bazı detaylarını inceleyelim.  

  • Doğrudan Demokrasi: Doğrudan demokrasinin ilk uygulandığı zamanlara baktığımızda karşımıza Eski Yunan Kent Devletleri çıkar. Bu küçük devletlerde halk, doğrudan yönetime katılmıştır. Tüm vatandaşların katıldığı bir halk meclisi bulunuyor ve bu mecliste yasalar, önemli kararlar belirleniyordu. Bu yöntem bazı filozoflar tarafından en ideal yönetim biçimi olarak belirlenmiştir; ancak bu dönemde eşit vatandaşlık sistemi yaygın değildir. Aristokratlar ve köleler sınıfı bulunuyordu; ayrıca kadınlar vatandaş olarak sayılmıyordu. Bu, şu anlama geliyor: “genel ve eşit oy hakkı” kesinlikle söz konusu değildir. Modern demokrasi ilkelerinin çoğuna sahip olmayan bu sistem çoğunluk despotizmine dönüşüyor ve yönetimi ele geçirenler baskı uyguluyordu. İstikrarsızlığa neden olan bu sistem, devlette iç çatışmalara sebep oluyor ve devleti zayıflatıyordu. Doğrudan demokrasi günümüzde belirli alanda kısmi şekilde ABD ve İsviçre gibi ülkelerde uygulanıyor. 
  • Liberal Demokrasi: Liberalizme göre insanlar doğuştan itibaren insan haklarına ve vatandaşlık haklarına sahiptir; ve devlet, insanların bu haklarını korumak için insanların özgür ve ortak bir şekilde seçimleriyle oluşur. Bireylerin hak ve özgürlüklerinin korunması için de devletin sınırlandırılması gerektiği düşüncesine sahiptir. Burada karşımıza çıkan sınırlı devlet ilkesini incelediğimizde hiçbir organa sınırsız bir güç verilmediğini görürüz; çünkü bu ilkenin yokluğu durumunda despotizm meydana gelir. Devletin sınırlandırılması için ortaya çıkan temel başlıklardan biri ‘’kuvvetler ayrılığı’’ ilkesidir. Kuvvetler ayrılığında yasaları yapma yetkisi halk tarafından seçilmiş olan parlamentoya, yönetme hükûmete ve yasaların ihlâli ise bağımsız mahkemelere bırakılmıştır. Devletin sınırlandırılması için bir diğer gerekli ilke ise ‘’hukuk devleti’’ olmaktır. Bu durumda yasalara sadece yönetilenler değil, yönetenler de uymak zorundadır. Temsil ilkesine göre ise belirli aralıklarla seçimler yapılarak hükûmet belirlenmektedir; ve seçim hakkı bütün vatandaşlara eşit, serbest bir biçimde verilmelidir. Liberal demokrasilerde karşımıza çıkan başlıklar ise şunlardır: başkanlık, parlamentarizm, yarı-başkanlık hükümet sistemleri. 
  • Halk Demokrasisi: Bu anlayış, Jean Jacques Rousseau’nun halk egemenliği teorisinden yola çıkılarak ortaya çıkmıştır. Halk demokrasisi, devletin kamu yararını koruması gerektiğini düşünür; ve ona bu görevi yükler. Baktığımızda liberalizme aykırı bir düşünce olduğu sonucuna varabiliriz. Halk demokrasisi daha çok sosyalist demokrasi modeli arayışlarında yardımcı ve esin kaynağı olmuştur; ancak halk demokrasisinin eleştirilen iki yanı vardır. Bunlar: Çoğunluk despotizmine ya da totaliterizme neden olabilmesidir. Halk demokrasisinin 2 türü bulunmaktadır. Bunlardan biri konvensiyonel sistem diğeri ise sosyalist demokrasidir. Konvansiyonel sistemde kuvvetler ayrılığı değil, tam tersine kuvvetler birliği ön plana çıkmaktadır. Halk, egemenliği kendi seçtiği parlamento eli ile kuracaktır; ve yasama, yürütme, yargı erkleri parlamentoda toplanmıştır. Meclis hükûmeti sistemi adı da verilebilmektedir. En güçlü kişi Meclis Başkanıdır; ve anayasa mahkemesi bulunmaz. Bir diğer tür olan sosyalist demokrasiye geçtiğimizde bu türün Rousseau’nun halk egemenliği doktrininden ve Marx’ın Paris Komünü üzerine görüşlerinden esinlendiğini görürüz. Bu modelin en etkili biçimde 1917 yılında Rusya’da gerçekleştirilen sosyalist devrimle kurulan Sovyetler Birliği’nde uygulandığını görüyoruz.  

 2. Demokratik Olmayan Rejim Türleri 

Demokratik olmayan rejimler, demokratik ve çoğulcu seçim ilkesine dayanmayan ve özgürlüklerin kısıtlandığı sistemlerdir. Demokratik olmayan rejimlerin de farklı türleri bulunmaktadır. Bunları; totaliterizm, otoriterizm ve yarı demokratik rejimler, olarak sınıflandırmak mümkündür. 

  • Totaliterizm: Totaliterizm 20. yüzyılda ortaya çıkan komünizm, faşizm, kökten dincilik türü rejimleri nitelemek için kullanılır. Bu tür rejimler genellikle bir tek parti diktatörlüğüne ve lidere tapınma özelliğine sahiptir. Katı bir ideolojik doktrini vardır; ve devlete ait kitle iletişim araçları yoluyla bu doktrin topluma zorla benimsetilmeye çalışılır. Farklı görüşlere ve muhalefete müsamaha gösterilmez. Düşünce, basın, örgütlenme, inanç veya sivil özgürlükler kaldırılmıştır. Sivil toplum tamamen devletin sıkı kontrolü altına alınmıştır. Muhalefet yasaklanırken muhalif kişilere yönelik insan hakları ihlâlleri yaygındır. 
  • Otoriterizm: Otoriter rejimler genellikle az gelişmiş kapitalist ülkelerde görülür. Tek parti diktası, askeri dikta, kişisel dikta, sultanlık vb. çeşitleri olabilmektedir. Çok partili demokrasi yoktur. İnsan hakları, sivil hürriyetler, siyasal özgürlükler büyük ölçüde kısıtlanmış ya da kaldırılmıştır. Otoriterizmin totaliterizmden temel farkının katı bir ideolojik doktrinin olmaması olduğu kabul edilir. Halka belli bir doktrini benimsetmeye çalışmak yerine depolitize etmeye çalışır. 
  • Yarı Demokratik Rejimler: Yarı demokratik rejimlere geldiğimizde ise bu rejimin günümüzde illiberal demokrasi ya da melez rejimler olarak anıldığını görebiliriz. Yarı demokratik rejimlerin dünya üzerinde özellikle son dönemlerde yayıldığını kabul edebilmekteyiz. Bu tür rejimlere baktığımızda dışarıdan çok partili demokrasiye ve seçim ilkesine dayandığını fark ediyoruz. Ancak seçimlerin adil yapılmadığı, sivil topluma baskı yapıldığı ayrıyeten muhalefete ve basına da baskı yapıldığı ve insan hakları ile ilgili ihlâllerin yaygın bir biçimde yapıldığı görülmektedir. Kuvvetler ayrılığı ve yargı bağımsızlığı ilkelerinin işlemediği eleştirisi yapılmaktadır. Bu tür rejimlerin genellikle despotizme dönüştüğü söylenir.  

DAHA FAZLA İÇERİK

“Demokratik Rejim Türleri ve Demokratik Olmayan Rejim Türleri Hakkında” tarzında

Daha fazla “TARİH” içeriğine bu bağlantıya tıklayarak ulaşabilirsin!

GETURGEN Dünyasını YouTube’da keşfetmek ister misin? O halde bu bağlantıya tıkla!


Metin Editörü: Hatice KIRAÇ

Aslıhan ŞEKER

Akdeniz Üniversitesi-Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

Başa dön tuşu