Edebiyat

Asaf Halet Çelebi’nin Geleneği ve Yeruşalim

Çağdaş Türk edebiyatının en şahsına münhasır kişiliklerinden biri olan Asaf Halet Çelebi; bir hayat ve duygu şairi olmaktan çok bir sezgi ve kültür şairidir. Şiiri “kelimelerin bir araya gelmesinden hasıl olan büyük bir kelime” şeklinde tarif eden şair, şiirin de hayatta olduğu gibi “müşahhas malzeme ile mücerret bir âlem yaratacağı ve kâinatın anlaşılmaz sırlarını açıklamada önemli bir yeri olduğu” görüşündedir.

Asaf Halet Çelebi, şiirinin içinde âlem, mekân, zaman ve hayat gibi konuları birleştirebilen şair; çağlar ötesine dalan, oradan sıçrayıp geleceğe açılan, an’da tüm zamanları zerrede tüm kâinatı görmeye çalışan, aşkın bir ruh ve anlaşılmamışlık deryasında kaldığını söyleyen ve sesi hâlâ yankılanan biridir.

Kendisini ve çevresini sorgulayan; evrensel bilgiye ulaşmaya çalışan; Türk şiirinde duruşuyla, farklı ve özgün tarzıyla derin izler bırakan; çöküş döneminde dünyaya gelip Osmanlı Devletinin yıkılışını şahsen görüp hisseden birisidir. İlk başlardaki kalıp anlayışını bununla birlikte ruh dünyasındaki ve şiirindeki tesirini Fransa’ya gidip geldikten sonra yitirmiştir. Çelebi’ye göre; kelimelerin anlamlarına ve çağrıştırdıklarına bakmadan form, vezin, kelime ve kafiyenin arka planda olduğunu -anlaşılmakla anlaşılmamak arasında kararsız kalıp- düşündüğü yeni dünyasında sözcüklere ahenk ve ritim vermek, vezin ve kafiye olmadan da mümkündür.

Asaf Halet Çelebi

Yazdıkları; Doğu ve Batı kültürüne vakıf bununla birlikte köklerini insanın yeryüzü macerasının başladığı günlere kadar uzatan, unutulmuş dillerin anlamlı ya da anlamsız oluşuna göre seçilmemiş, kâh sadece ses efekti kâh şifre etkisi uyandıran son olarak yaradılışın esrarını fısıldarcasına zihinde yankılanan şiirlerdir.

Zihni; tasavvufa, doğu-batı, antik-yeni mistisizmine açıktı. Mistik bir şiir kurmak istediğini söyleyen şair; mistik ve metafizik değerleri şiirin odağına yerleştirmiştir. “Soyut şiiri” benimseyen şair, şiir ile görünür dünyanın bir arada olamayacağı kanısındadır.

Asaf Halet Çelebi – Tevrat Şiiri

süleyman mabedine gidelim

anda bir salkım üzüm yiyelim

def ve sentur ile şarkı okuyalım
rabbe

adonay elehenu adonay ehad

adını taşıdığım

mızıkacı başısıdır melik süleymanın

ben şarkı söylediğimce o mezmur yapar

yeruşalim kızları azgun olurlar

uslu kişiler katinde

ne mübarektir ol kimse

ki anlarle oturmaya

adını taşıdığım

yeruşalim kızlarının günahı bendedir.

Asaf Halet Çelebi – Tevrat Şiiri’nin Şerhi

Rivayete göre, Hazreti Süleyman bir bahçe ustasıdır ve İsrail topraklarındaki bütün bitkileri o yetiştirir. Mısrada bu yüzden Hz. Süleyman’ın üzüm bağlarına gitmekten bahsedilir.

Hz. Davud’un oğlu olan Hz. Süleyman aynı zamanda kuş dili bilmektedir. Kuş dili şarkı gibi ritimselleştirmeye yatkın olduğu için mısrada şarkı okumak deyimi kullanılmıştır. Bu durumda okunacak şarkı da Rabb’e dua niyetinedir. Şarkının kendisi “La ilahe illallah.” yani Allah’ın birliğinin İbranice karşılığıdır.

Hz. Süleyman’ın vezirinin adı Asaf’tır. Asaf Halet de mısrasında Hz. Süleyman’ın vezirinin ismini taşıyor oluşuna değinir. Asaf Halet şarkı söylediğinde Hz. Süleyman’ın veziri Asaf da Zebur’un surelerini veya Zebur’u okumuş gibi olur.

Yeruşalim, Kudüs şehrinin İbranice ismidir. Kudüs’ün kızları uslu ve akıllı kişilerin katında yaramaz huylu olurlar. O kimse ne mübarektir ki Yeruşalim kızlarıyla oturabilir. Yeruşalim kızlarının günahları şairin üzerinedir.

Asaf Halet Çelebi – Tevrat Şiiri’nin Yorumu

Kudüs’ün Yahudilik’teki ve İbranice’deki yerinin önemli oluşunu şöyle açıklayabiliriz: Hz. Davud’un önderliğindeki zengin ve ihtişamlı ilk devletin burada kuruluşunun, Hz. Süleyman hükümranlığının burada devam edişinin, Hz. Süleyman’ın Babilliler tarafından yok edilen mabedinin ve bu mabedin kalan tek parçası olan ağlama duvarının Mescid-i Aksa’da oluşunun etkisi çoktur. Ancak ne var ki çökmüş bir devlet ve yıkılmış yapılar bir medeniyeti veya kutsallığı yeniden var etmeye yetmeyecektir.

Kudüs İslamiyet ve Müslümanlar için de ilk kıble oluşuyla oldukça önemlidir. Müslüman nüfusun önemsediği ve dinî açıdan saydığı bir şehirdir. Asaf Halet Çelebi de tüm bu uygarlıkların ve dinlerin birleştiği ortak merkez olan Yeruşalim’i mistik ve metafizik olarak kültür yoğunluğuyla yorumlamıştır.

DAHA FAZLA İÇERİK

“Asaf Halet Çelebi’nin Geleneği ve Yeruşalim” tarzında    

Daha fazla “EDEBİYAT” içeriğine bu bağlantıya tıklayarak ulaşabilirsin!

GETURGEN Dünyasını YouTube’da keşfetmek ister misin? O hâlde bu bağlantıya tıkla!


Metin Editörü: Ece ÖNEL

Ayşe ELMAS

İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü mezunuyum.Dokuz Eylül Üniversitesinde formasyon eğitimi aldım.Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesinde Tarih Bölümünü okumaktayım.Çocukluğumdan beri hayalim olan öğretmenlik duygusunu tatmak için çabalıyorum.Keyifli okumalar dilerim.

İlgili Makaleler

6 Yorum

  1. Eski dönem şairlerine büyük ilgisi olan biri olarak bu şairi gözden kaçırdığım için kendimi kınıyorum. Size de teşekkuŕü borç biliyorum. Ellerinize emeğinize sağlık efendim😍👌💙

    1. Herkes ömrü boyu farklı şeyleri tecrübe eder. Bence kendini kınamak yerine öğrendiğin bilgilerin özümsemesini yapıp mutluluk duymalısın. Eskileri ve o hoş naiflikleri ben de çok severim, başka yazılarda buluşmak dileğiyle Kaplumbağa Hanım. Kibar yorumun için de teşekkür ederim.🐢☘️

Bir cevap yazın

Başa dön tuşu